جم آزمون - ترجمه مبادی 4

*** قسمت 4- در س 3
فعل مجرد و مزید
14- فعل مجرد فعلی است که دارای حروف اصلی باشد بدون اینکه چیزی به آن افزوده گردد: مانند : نصر / زلزل
و فعل مزید نیز فعلی است که علاوه بر حروف اصلی دارای یک یا چند حرف زائد باشد مانند: تناصر / تزلزل
** ذکر این نکته الزامی است که ملاک تشخیص مجرد یا مزید بودن اولین صیغه ماضی فعل است چرا که حروف اضافه در ماضی و مضارع افعال مجرد نیز وجود دارند: مانند ضمایر متصل و حروف مضارعه که به انتها و ابتدای فعل متصل می گردد.
15- فعل مجرد دارای شش وزن می باشد که در حرکت عین الفعل با هم متفاوت می باشند و به ترتیب ذیل می باشند.
فعل ماضی فعل مضارع
فَعَلَ یَفْعَلُ این وزن غالبا در موارد ذیل بکار می رود:
در صورتی که یکی از حروف اصلی فعل حروف حلقی ( ء – ه – ع – غ – ح – خ) باشد مانند: سعی = یَسعَیٰ
** برخی از فعلها از این قاعده پیروی نمی کنند و در هر صورت قواعد ثلاثی مجرد قواعد قیاسی محض نمی باشند بلکه در بیشتر اوقات باید حرکت عین الفعل آنها را فرهنگهای لغت جستجو کرد. ( بدلیل اطاله کلام از ذکر مثالهای این تذکر خودداری می کنیم)
فَعَلَ یَفْعِلُ در موارد ذیل حرکت عین الفعل مضارع غالبا مکسور می باشد:
1- در صورتی که فعل مثال واوی باشد( هر چند این قاعده نیز کلیت ندارد مانند وضعَ که بر وزن یفعَلُ می آید)
2- در صورتی که فعل اجوف یا ناقص یایی باشد.
3- در صورتی که فعل مضاعف و لازم باشد.
فَعَلَ یَفْعُلُ در موارد زیر عین الفعل مضارع مضموم می شود:
مانند: سابقتُه فسبقْتُه اَسبُقُه
1- اگر فعل ناقص یا اجوف واوی باشد
2- اگر فعل معنای غلبه و پیشروی داشته باشد در صورتی که شرایط آن مطابق شرایط زیر باشد:
2.1. این فعل اجوف یا ناقص یایی و مثال واوی نباشد که در این صورت مکسور العین در مضارع است:
2.2. دارای حروف حلقی نباشد
16- رباعی مجرد تنها یک وزن دارد که بر قرار زیر است:
فَعْلَلَ = یُفَعْلِلُ مانند: زعزَعَ = یُزَعزِعُ
** باید توجه نمود که کاربرد فعل رباعی در زبان عربی بسیار اندک است و تصریف آن کم بنابراین در به نسبت ثلاثی مجرد در عربی بسیار کم یافت میشود.

پایان قسمت 4