جم آزمون - ترجمه مبادی 4

درس 1

تعریف علم صرف

1. صرف دانشی است که درباره تغییرات کلمه به اشکال متفاوت بر اساس معنی مورد قصد بحث می نماید
نکته: منظور از اشکال که به آنها صیغه های کلمه و ریشه های آنها نیز گفته می شود چیزی است که کلمات مشتق را از یک اصل واحد متمایز می سازد مثلا صیغه ضَرَبَ چیزی جزصیغه های یضرب یا اضرب و ... می باشد.
2. کلمه بر سه قسم می باشد: اسم مانند ( امراة ) ، فعل مثل ( أکل) و حرف مانند ( عن)
3. از میان اقسام کلمه تنها اسم و فعل صرف می شوند زیرا تغییر پذیرند و به اشکال متفاوتی تبدیل می شوند و بر حرف جاری نمیشود بدلیل اینکه حرف ها همیشه به یک شکل می آیند.
نکته1: از میان اسمها تنها اسمهای معرب ( اعراب پذیر) که متمکن نیز نامیده می شوند قابل صرف شدن هستند و همچنین فعلهای مشتق ( یعنی فعلهایی که قابلیت تبدیل در زمانهای سه گانه و همچنین ساخت فعل امر و نهی و ... راداشته باشند)، اما اسامی مبنی یا فعلهای جامد مانند( اسامی شرط و ضمایر و یا فعلهای مدح وذم و تعجب) در دانش صرف مورد بحث نمی باشند.
نکته 2: افعال اکثر قابل صرف شدن در زمانهای مختلف میباشند بجز تعداد کمی از فعلها که یا اصلا صرف نمی شوند و یا فقط در یک یا دو زمان خاص قابل صرف هستند که عبارتند از :
أ‌) فعل عسی و لیس که فقط در زمان ماضی قابل صرف شدن هستند.
ب‌) فعل هب و تعال که فقط بصورت امر قابل صرف شدن می باشند.
ت‌) و برخی از فعلهای ناقصه مانند ( ما برح – ما انفک – ما فتی ) که فقط در صیغه مضارع صرف میشوند.
4. تبدیل یک کلمه از شکلی به شکل دیگر صرف کردن ( تصریف ) نامیده می شود.
5. صرف فعل یعنی تغییر آن از ماضی به مضارع و امر
6. صرف اسم یعنی تبدیل آن از مفرد به مثنی و جمع و مصغر کردن و منسوب نمودن اسم
****
****
اضافات این درس
1- بنابر موارد ذکر شده اسم ها به دو گروه متصرف ( قابل صرف شدن) و غیر متصرف ( غیر قابل صرف) تقسیم بندی می شوند، لذا اسمهایی که بتوانند از مفرد به مثنی یا جمع تبدیل گردند و یا از آنها اسم منسوب( اسم + ی مشدد) و یا اسم مصغر ( بر وزن فُعَیل) ساخته شود ( ساختن یک یا دو قسم از این موارد برای متصرف بودن اسم کافی است) متصرف نامیده می شوند و سایر اسمهای مبنی غیر متصرف می باشند همچنین برخی از اسامی زمان و مکان و ...که بحث آنها خواهد آمد.
2- بحث تجزیه ( التحلیل الصرفی) همانگونه که از اسم آن مشخص است مربوط به علم صرف می باشد یعنی ساختار داخلی یک کلمه را بررسی خواهد نمود.

پایان درس اول